Bezpieczny Terapeuta ACT – ramy teoretyczne

ramy teoretyczne

Program szkolenia Bezpieczny Terapeuta ACT oparty jest na Wielowymiarowym Modelu Zmiany.

Sam model to efekt sześciu lat pracy konceptualnej i trzech lat pracy klinicznej zespołu złożonego z siedmiu licencjonowanych psychologów klinicznych oraz lekarza psychiatry. Część kliniczna projektu realizowana była w poliklinice psychiatrycznej Szpitala Uniwersyteckiego Akershus, który jest największym z norweskich dostawców specjalistycznych usług medycznych i który stanowi zaplecze kliniczne Wydziału Nauk Medycznych Uniwersytetu w Oslo. Projekt był realizowany pod nadzorem Departamentu Naukowych Badań Medycznych Szpitala Uniwersyteckiego Akershus.

Opis projektu można znaleźć w artykule “Development of Multidimensional Model of Change and Emotional Safeness Therapy – the backstage view

Wielowymiarowy Model Zmiany to metateoretyczne narzędzie konceptualne umożliwiające strukturyzację terapii i integrację pozornie niespójnych strategii terapeutycznych. Do prac nad modelem skłoniło nas niepowodzenie w organizowaniu grupowej terapii ACT dla pacjentów jednego z norweskich szpitali. Tradycyjny protokół ACT był początkowo bardzo dobrze przyjmowany przez prawie wszystkich członków grupy, ale gdy tematyka spotkań schodziła na osobiste wartości w kontekście relacji interpersonalnych, część z uczestników reagowała negatywnie na proponowane podejście. Co gorsza, osoby, których stosunek do terapii nagle stawał się negatywny, deprecjonowały i odrzucały wcześniejsze korzyści osiągnięte w trakcie terapii.

Szukając rozwiązania tej trudnej sytuacji sięgnęliśmy po strategie terapeutyczne oparte na samowspółczuciu (self-compassion) opracowane przez Kristin Neff i Paula Gilberta. Włączenie ich do protokołu wyraźnie poprawiło akceptowalność terapii, ale spowodowało, że protokół przestał być spójny wewnętrznie. O ile bowiem celem terapii ACT jest zmiana sposobu, w jaki klient zachowuje się pod wpływem emocji, o tyle celem technik opartych na współczuciu (compassion) jest zmiana samych emocji. Obie strategie są niekompatybilne.

Dopiero stworzenie Wielowymiarowego Modelu Zmiany pozwoliło nam na przywrócenie wewnętrznej spójności prowadzonej terapii i integrację strategii opartych na akceptacji ze strategiami opartymi na regulacji/transformacji emocji.

Czym różni się Wielowymiarowy Model Zmiany od innych modeli terapeutycznych?

Przede wszystkim tym, że jest zorientowany na klienta, a nie na metodę lub teorię psychopatologii. To ogromna różnica, jeśli chodzi o swobodę w doborze strategii i możliwość łączenia różnych podejść w spójną całość.

Model można stosować do nadawania struktury zarówno terapii indywidulanej, jak i grupowej. Posłużył on do stworzenia grupowej terapii depresji, zwanej Terapią Bezpieczeństwa Emocjonalnego, która – jak już wspomniałem – była z powodzeniem stosowana w jednej z poliklinik psychiatrycznych Szpitala Uniwersyteckiego Akershus w latach 2015-2018.

Czym jest Terapia Bezpieczeństwa Emocjonalnego (EST)?

Słowo „bezpieczny” w nazwie kursu nawiązuje do idei «bezpieczeństwa emocjonalnego». Termin „bezpieczeństwo emocjonalne” to niestety nieprecyzyjne tłumaczenie angielskiego terminu „emotional safeness”. Rzecz w tym, że rozróżnienie pomiędzy „safeness” i „safety” jest absolutnie centralne dla podstaw konceptualnych terapii EST. Niestety, chociaż w języku angielskim są to dwa różne słowa i w społecznej neuropsychologii przypisano im dwa różne znaczenia, w języku polskim oba tłumaczone są jako «bezpieczeństwo», co nie pozwala na zróżnicowanie ich znaczeń po przetłumaczeniu.

Określenie Emotional Safeness (jako odmienne od emotional safety) wywodzi się bezpośrednio z pojęcia „bezpieczeństwo społeczne” (social safeness) zaproponowanego przez Paula Gilberta jako część trójdzielnego modelu regulacji emocji.

O ile social safeness w modelu Gilberta odnosi się do jakości relacji interpersonalnych, o tyle „emotional safeness” rozszerza zakres oryginalnego konceptu na jakość relacji z samym(ą) sobą.

Terapia Bezpieczeństwa Emocjonalnego postrzega jakość relacji z sobą jako kluczowy aspekt zdrowia psychicznego. Tak jak nigdy nie możemy całkowicie kontrolować sposobu, w jaki traktują nas inni ludzie i życie, tak zawsze możemy zmienić sposób, w jaki traktujemy samych siebie. To bardzo ważne z terapeutycznego punktu widzenia.

Emocjonalne bezpieczeństwo (safeness) może być zdefiniowane jako poczucie akceptacji, wsparcia, ciepła, troski i otuchy w relacji z samym sobą. Poczucie to może być osłabiane lub niwelowane m.in. przez negatywną samokontrolę (self-coercion) i samokrytycyzm.

Terapia Bezpieczeństwa Emocjonalnego traktuje (1) elastyczność psychologiczną i (2) bezpieczeństwo emocjonalne (safeness) jako dwa psychologiczne filary zdrowia psychicznego. Każdy z nich może odgrywać mniejszą lub większą rolę w leczeniu różnych rodzajów problemów psychicznych.

Terapia ACT czy Terapia Bezpieczeństwa Emocjonalnego (EST)?

Czego właściwie dotyczy planowane szkolenie: terapii ACT czy terapii bezpieczeństwa emocjonalnego?

Pytanie jest trochę źle sformułowane, ponieważ Terapia Bezpieczeństwa Emocjonalnego ZAWIERA W SOBIE Terapię ACT, z całym jej zapleczem teoretycznym i konceptualnym. Terapia EST jest po prostu podejściem szerszym, uzupełniającym tradycyjną terapię ACT o dodatkowe strategie zmiany tam, gdzie strategie te mogą być bardziej skuteczne, zwłaszcza w obszarze relacji interpersonalnych. Można powiedzieć, że Terapia Bezpieczeństwa Emocjonalnego to nowa generacja terapii ACT, wykraczająca poza konceptualne ograniczenia analizy zachowania.

Faktem jest, że nie istnieją terapie uniwersalne. Każda z nich ma swoje mocne i słabe strony oraz ograniczenia stosowalności. Dotyczy to również terapii ACT. Terapia ACT jest szczególnie skuteczna tam, gdzie problemy klienta są pochodną unikania doświadczania.

Unikanie doświadczania to jeden z najlepiej udokumentowanych w literaturze naukowej procesów psychopatologicznych. Terapia ACT została zaprojektowana jako metoda jego redukcji. Ale jest to tylko jeden z wielu ciągle odkrywanych procesów. O ile w niektórych przypadkach unikanie doświadczania zdaje się być jądrem problemów psychicznych klienta (tak bywa często w zaburzeniach lękowych), o tyle w innych przypadkach odpowiada ono tylko za wtórną lub peryferyczną część symptomów (jak na przykład w psychozach i niektórych zaburzeniach osobowości).

Zatem uczestnicy szkolenia Bezpieczny Terapeuta ACT uczą się nie tylko praktycznie stosować ACT, ale też precyzyjnie identyfikować obszary ograniczonej użyteczności tej terapii oraz dobierać alternatywne strategie terapeutyczne tam, gdzie mogą być one bardziej korzystne – monitorując przez cały czas poziom bezpieczeństwa emocjonalnego klienta.

Tak, jestem zainteresowana(y) szkoleniem Bezpieczny Terapeuta ACT, a moje dane kontaktowe to: